MEKKE ORTAK SAVUNMA ANLAŞMASI: BÖLGESEL GÜVENLİKTE YENİ BİR STRATEJİK DÖNEM

Uluslararası sistemde artan belirsizlikler ve bölgesel krizlerin giderek daha karmaşık bir nitelik kazanması, devletleri güvenlik politikalarını yeniden değerlendirmeye yöneltmektedir. Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında şekillenen Mekke Ortak Savunma Anlaşması da bu değişimin önemli göstergelerinden biridir. Anlaşmayı yalnızca güncel tehditlere karşı geliştirilmiş askerî bir tedbir olarak değil, bölge ülkelerinin kendi güvenlikleri konusunda daha fazla sorumluluk üstlenme iradesinin bir sonucu olarak değerlendirmek gerekir. Türkiye; güçlü askerî kapasitesi, gelişmiş savunma sanayisi ve operasyonel tecrübesiyle, Pakistan; büyük ve profesyonel ordusu ile stratejik kapasitesiyle, Suudi Arabistan ise ekonomik gücü, küresel enerji piyasalarındaki ağırlığı ve İslam dünyasındaki özel konumuyla bu iş birliğine farklı fakat birbirini tamamlayan imkânlar kazandırmaktadır. Bu üç ülkenin sahip olduğu kapasitenin ortak bir güvenlik anlayışı etrafında buluşması, bölgesel güç dengeleri açısından önemli bir stratejik değer taşımaktadır. Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın da vurguladığı kolektif caydırıcılık anlayışı, anlaşmanın temelini oluşturan başlıca unsurlardan biridir. Bir savunma mekanizmasının başarısı, ne ölçüde savaşa girebildiğiyle değil, muhtemel saldırıları ne ölçüde engelleyebildiğiyle değerlendirilmelidir. Bu açıdan Mekke Anlaşması’nın temel amacı yeni cepheler oluşturmak değil; saldırının askerî, siyasi ve ekonomik maliyetini yükselterek çatışma ihtimalini azaltmaktır. Anlaşmanın bir diğer önemli boyutu bölgesel sahiplenme anlayışıdır. Ortadoğu ve Körfez güvenliği uzun yıllar boyunca bölge dışındaki büyük güçlerin askerî ve siyasi varlığıyla yakından ilişkili olmuştur. Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki bu iş birliği ise bölge devletlerinin kendi güvenliklerinin sorumluluğunu daha fazla üstlenme yönündeki iradesini göstermektedir. Bu yaklaşım mevcut uluslararası ittifaklara alternatif oluşturmak değil, bölgesel stratejik kapasiteyi güçlendirmek anlamına gelmektedir. Bu noktada anlaşmanın herhangi bir devlete veya mezhebe karşı kurulmuş askerî bir blok şeklinde değerlendirilmemesi özellikle önemlidir. İran dâhil bölgedeki ülkelerle yaşanan görüş ayrılıkları ve stratejik rekabet, yeni kutuplaşmaların gerekçesi hâline getirilmemelidir. Türkiye ve Pakistan’ın İran ile sınır komşusu olması, ekonomik ve diplomatik ilişkilerin devam etmesi; güvenlik politikaları ile diplomasinin birlikte yürütülmesini gerekli kılmaktadır. Bölgenin ihtiyacı yeni Sünni-Şii ayrışmaları veya vekâlet mücadeleleri değil; devletlerin egemenliğine saygı gösterildiği, saldırganlığın caydırıldığı ve anlaşmazlıkların diplomasi yoluyla çözülebildiği sürdürülebilir bir güvenlik düzenidir. Güçlü olmak ile çatışmacı olmak birbirinden farklıdır. Asıl stratejik başarı, askerî kapasiteyi barışı koruyabilecek bir caydırıcılık unsuruna dönüştürebilmektir. Mekke Anlaşması’nın uzun vadeli değeri yalnızca askerî dayanışmayla da sınırlı değildir. Savunma sanayisi, hava ve füze savunması, insansız sistemler, siber güvenlik, istihbarat paylaşımı, askerî eğitim ve deniz güvenliği gibi alanlarda geliştirilecek iş birlikleri üç ülkenin stratejik dayanıklılığını artıracaktır. Özellikle ortak teknoloji geliştirilmesi ve savunma sistemlerinin birlikte üretilmesi, dışa bağımlılığın azaltılması ve stratejik özerkliğin güçlendirilmesi açısından önem taşımaktadır. Pakistan’ın sahip olduğu nükleer kapasite de bu stratejik denkleme ayrı bir ağırlık kazandırmaktadır. Bununla birlikte anlaşmayı doğrudan bir nükleer güvenlik garantisi şeklinde yorumlamak doğru değildir. Açık ve resmî bir nükleer savunma taahhüdü bulunmadığı sürece böyle bir değerlendirme hukuki ve siyasi açıdan ihtiyatla ele alınmalıdır. Buna rağmen Pakistan’ın stratejik kapasitesinin genel caydırıcılık denkleminde önemli bir psikolojik ağırlık oluşturduğu açıktır. Bu nedenle Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı bugünden bir “İslam NATO’su” şeklinde tanımlamak yerine, İslam dünyasında stratejik öz yeterlilik ve ortak güvenlik bilincinin güçlenmesi bakımından değerlendirmek daha doğru olacaktır. NATO benzeri kurumsal bir yapıdan söz edebilmek için ortak komuta mekanizmaları, açık askerî yükümlülükler ve kalıcı savunma protokolleri gerekir. Bugünkü aşamada önemli olan isimlendirmeden çok, ortaya çıkan iş birliğinin hangi ilkeler doğrultusunda geliştirileceğidir. Türkiye’nin askerî ve teknolojik birikimi, Pakistan’ın stratejik kapasitesi ve Suudi Arabistan’ın ekonomik imkânları; uluslararası hukuk, egemenliğe saygı, diplomasi ve barış ilkeleri etrafında birleştiğinde yalnızca üç ülkenin güvenliğine değil, daha geniş bir coğrafyanın istikrarına katkı sağlayabilecek önemli bir güç ortaya çıkmaktadır. Müslüman ülkeler; kendi topraklarını, halklarını, millî egemenliklerini ve kutsal değerlerini koruyabilecek güce sahip olmalıdır. Ancak bu gücün nihai amacı yeni çatışmalar üretmek değil, çatışmaların ortaya çıkmasını engelleyecek bir caydırıcılık düzeni kurmak olmalıdır. Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın tarihî değeri de tam olarak burada ortaya çıkmaktadır. Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki stratejik dayanışmanın başarısı, bu ülkelerin birlikte bir savaşa girmesiyle değil; oluşturdukları ortak güç sayesinde muhtemel saldırıların daha başlamadan önlenmesiyle ölçülecektir. “Çünkü gerçek güç, savaşı kazanabilmekten önce barışı koruyabilmektir.”   Doç. Dr. Yüksel Turğut Akın Sosyolog-Pedagog- Araştırmacı Yazar