Doç. Dr. Yüksel Turğut Akın yazdı... YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA İNSAN: TEKNOLOJİ İLERLERKEN İNSAN NEREYE GİDİYOR İnsanlık, tarihinin en hızlı teknolojik dönüşümlerinden birini yaşıyor. Yapay zekâ metin yazıyor, görüntü ve insan sesi üretiyor, büyük miktardaki bilgiyi saniyeler içinde analiz edebiliyor. Robotik ve otomasyon ise çalışma hayatından sağlığa, eğitimden günlük yaşama kadar pek çok alanı yeniden şekillendiriyor. Bu gelişmeler karşısında genellikle “Yapay zekâ ne kadar ilerleyecek?” diye soruyoruz. Oysa belki de daha önemli bir soru var; Teknoloji bu kadar hızlı gelişirken insanın ahlâkı, vicdanı ve maneviyatı da gelişiyor mu?  Teknoloji kendi başına iyi veya kötü değildir. Aynı yapay zekâ bir hastalığın teşhisinde kullanılabileceği gibi insanları kandırmak, yönlendirmek ve sahte içerikler üretmek amacıyla da kullanılabilir. Belirleyici olan, teknolojinin gücünden çok onu kullanan insanın niyetidir. GERÇEĞİN TAKLİT EDİLEBİLDİĞİ ÇAĞ Bugün bir insanın hiç söylemediği sözler onun sesiyle söyletilebiliyor, yaşanmamış bir olayın görüntüsü üretilebiliyor ve gerçek ile kurgu arasındaki sınır giderek bulanıklaşabiliyor. Bu nedenle dijital çağda görmek ve duymak artık tek başına yeterli olmayabilir. Kur’an’ın haber karşısındaki ölçüsü bu noktada son derece anlamlıdır; “Size bir haber geldiğinde araştırın.” (Hucurât 49:6) Bir başka uyarıda ise şöyle buyrulur; “Bile bile hakkı bâtılla karıştırmayın ve gerçeği gizlemeyin” ( Bakara 2:42) Bu ilkeler bugün hepimize önemli bir sorumluluk yüklüyor: Her gördüğümüze inanmamak, kaynağı araştırmak ve doğruluğundan emin olmadığımız bilgileri yaymamak. YAPAY ZEKÂ VE DECCAL MESELESİ Yapay zekâyı doğrudan Deccal olarak nitelendirmek doğru değildir. Yapay zekâ insan tarafından geliştirilmiş bir teknolojidir; iman, irade ve kulluk sorumluluğu taşıyan bir varlık değildir. Ancak İslam geleneğinde Deccal fitnesinin önemli yönlerinden biri aldatma ve hakikat imtihanıdır. Bu açıdan yapay zekânın oluşturabileceği sahte görüntüler, sesler ve bilgiler çağımız insanına önemli bir gerçeği hatırlatmaktadır: Her gördüğün gerçek, her duyduğun doğru olmayabilir. Dolayısıyla mesele teknolojiden korkmak değil, hakikati yanlıştan ayırabilecek basireti korumaktır. MAKİNELER AKILLANIRKEN İNSAN Bir makine milyonlarca bilgiyi saniyeler içinde işleyebilir; fakat tövbe edemez, takva sahibi olamaz ve Allah karşısında ahlâkî sorumluluk taşımaz. İnsanı insan yapan yalnızca zekâsı değildir. Vicdanı, merhameti, iradesi, niyeti ve sorumluluk bilinci de insan olmanın merkezindedir. Kur’an şöyle bildirir: “Nefsini arındıran gerçekten kurtuluşa ermiş, onu kirleten ise ziyana uğramıştır” (Şems 91:9–10) Bu nedenle teknolojik gelişmenin yanında insanın kendi iç dünyasını geliştirmesi de gereklidir. Çünkü ahlâkî olgunluk olmadan büyüyen teknolojik güç, insanlığın yararına olduğu kadar zararına da kullanılabilir. TEKNOLOJİ BİZE ZAMAN KAZANDIRIRSA NE YAPACAĞIZ? Yapay zekâ ve otomasyon gelecekte insanların yaptığı birçok rutin işi üstlenebilir. Bu yalnızca ekonomik bir değişim değil, aynı zamanda insanlık için önemli bir fırsat olabilir.  Teknolojinin kazandırdığı zaman; aileye, ilme, sanata, yardımlaşmaya, ibadete ve tefekküre ayrılabilir. Fakat teknoloji bize zaman kazandırırken biz bu zamanı yeniden ekranlara ve algoritmalara teslim edersek gerçek anlamda özgürleşmiş olmayız. Kur’an’ın insanın huzur arayışına verdiği cevap açıktır;  “Kalpler ancak Allah’ı anmakla huzur bulur”  ( Ra‘d 13:28) Teknoloji hayatı kolaylaştırabilir; fakat insanın hayatına anlam vermek onun görevi değildir. İNSAN BİR MAKİNE DEĞİLDİR İnsan yalnızca çalışan, üreten ve tüketen bir varlık değildir. Kur’an insanın yaratılış gayesini şöyle ifade eder: “Ben cinleri ve insanları ancak Bana kulluk etsinler diye yarattım” ( Zâriyât 51:56) İnsan aynı zamanda bir emanet taşımaktadır. (Ahzâb 33:72) Bu nedenle bilgi, servet ve güç gibi teknoloji de bir emanet olarak görülmelidir. Asıl soru yalnızca “Bunu yapabiliyor muyuz?” olmamalıdır. “ Bunu yapmak doğru mu ve hangi amaçla yapıyoruz..?sorusu da sorulmalıdır. BİLİM VE İMAN BİRBİRİNİN RAKİBİ DEĞİLDİR Bilim yaratılışın nasıl işlediğini araştırır, teknoloji bu bilgiyi insanın kullanabileceği araçlara dönüştürür. İman ve ahlâk ise insana bu gücü hangi amaçla kullanması gerektiğini hatırlatır. Teknolojik kapasitemiz arttıkça ahlâkî sorumluluğumuz azalmaz; tam tersine büyür. Yapay zekâ hastalara yardımcı olabilir, bilimsel araştırmaları hızlandırabilir, engelli bireylerin hayatını kolaylaştırabilir, öğrencilere destek olabilir ve dil engellerini azaltabilir. Bu nedenle yapay zekâyı bütünüyle tehdit olarak görmek doğru olmadığı gibi onu bütün sorunlarımızı çözecek bir kurtarıcı olarak görmek de doğru değildir. Algoritma yardımcı olmalı, efendi olmamalıdır. GELECEĞİN ASIL MESELESİ Gelecekte makineler bugünkünden çok daha güçlü olabilir. Ancak hiçbir teknoloji insanın temel sorularını ortadan kaldırmayacaktır: Ben kimim? Niçin yaşıyorum? Doğru ve yanlış nedir? Hayatımı ne uğruna geçiriyorum? Bu nedenle çocuklarımıza yalnızca teknoloji kullanmayı değil, gördüklerini sorgulamayı; yalnızca bilgiye ulaşmayı değil, doğru bilgiyi yanlıştan ayırmayı; yalnızca başarılı olmayı değil, dürüst ve merhametli olmayı da öğretmeliyiz. Geleceği belirleyecek olan yalnızca makinelerin ne kadar akıllı olduğu değildir. O makineleri kullanan insanların nasıl bir vicdana sahip olduğu da belirleyici olacaktır. “ İnsan, kendi ürettiği makineye akıl vermeyi başardı; asıl imtihan, o aklı yönetirken kendi vicdanını kaybetmemektir.” Teknoloji büyürken insan küçülmemelidir. Bilgi çoğalırken hikmet azalmamalıdır. Makineler akıllanırken insan vicdanını kaybetmemelidir. Yapay zekâ aklımıza yardımcı olsun; fakat vicdanımızın yerine geçmesin. Teknoloji işlerimizi kolaylaştırsın; fakat irademizi yönetmesin. Teknoloji insanın elinde kalmalı, insanın kalbini ele geçirmemelidir. Doç. Dr. Yüksel Turğut Akın Sosyolog -Pedagog - Araştırmacı Yazar